علت تعدد زیاد نامهای نرجس خاتون :
در مورد وجود نامهای متعدد کنیزان و بویژه نامهای زیبای این بانوی گرامی دو احتمال وجود دارد:
الف ) صاحبان کنیزان برای خوشامد آنها از نامهای گلها استفاده کرده و در زمانهای مختلف آنان را با نامهای گوناگون صدا میزدند و یا اینکه چون هر کنیزی پس از خریداری متعلق به صاحب جدید خود میشد هر مولایی نامی بر وی میگذاشت و تعدد نامها به این دلیل است . لازم به ذکر است که در مورد نرجس خاتون ، خرید و فروش تنها یک بار صورت گرفت و آن هم از سوی امام ( علیهالسّلام ) بوده است . از این رو قسمت اول این بحث ، احتمال قویتری است
ب ) ازجمله دلایلی که سبب ذکر نام های متعدد برای ایشان است، اهتمام و توجه امام هادی و امام عسکری(علیهما السّلام) به مسائل امنیتی و مخفی داشتن وجود ایشان و ولادت امام زمان(علیه السّلام) از وی بوده است. امام (علیه السّلام) که می دانست از طرف حکومت تحت تعقیب قرار خوهد گرفت و مدتی را در زندان خواهد بود،وجاسوسان بسیاری به خانه ایشان رفت وآمد خواهند داشت هر چند مدت برنامه ای مخصوص داشت و در یک طرح محتاطانه ذهن مقامات حکومتی و دولت مردان را مشوش و منحرف می ساخت تا آنان متوجه نشوند که بانوی گرامی که به زودی مادر مصلح و منجی کل عالم بشریت خواهد شد چه کسی و با چه نامی است. این طرح به گونه ای اجرا می گشت که طاغوتیان، ستمگران و مسئولان ظلم و جور حکومتی گمان می کردند آن نام ها به بانوان متعدد تعلق دارد و در حیرت مانده بودند که منجی موعود از کدامین بانو متولد خواهد شد، غافل از آن که این اسامی مختلف، همه از آن یک نفر میباشد.(113) لذا این بانو دارای نامهای متعددی شد تا مقداری ذهنها دچار اضطراب و تشویش شده و به اصطلاح رد گم شود.
وقتی اراده حق تعالی و مشیت قاهره خدای ذی الجلال به انجام امری تعلق بگیرد، همه ی اسباب آن را فراهم می آورد. بدان سان که حیرت همه ارباب درایت، و تعجب همه ی صاحبان بصیرت پدید می آید.(114)
ج-اجتماع آن روز بندگان وکنیزانی را به عنوان اسارت از بلاد دوردست به چنگ می آورد که هیچگونه اطلاعی از زبان آنها هم حتی نداشت و از طرفی مولی وصاحب برده هرگونه تصرفی رادروی اعمال میکرد لذابرخود لازم نمی دید که نام معینی برای او انتخاب کند ویا شخصیت مشخصی رامعرفی کند تا مثلا دراذهان مورخین چهره واقعی او مشخص باشد علاوه براین برده ای هر وقت اسیر میشد از فهم زبان عربی عاجزوناتوان بود بطوریکه غالبا نمی توانست نام خود رابه عربی بگوید مولا وصاحبش هم اهمیت نمی داد که برای برده وکنیز خود نام معینی انتخاب کند همین اندازه برای او بس بود که به زبان عربی به هرلغتی که به زبانش آمد اوراصدابزند ازاینرو درآن اجتماع رسم بود که برای بردگان خود نامهای مختلفی ابداع میکردند .
البته این موضوع در مورد شخصیت بالای خاندان امام حسن (ع) صدق نمی کند زیرا آنها همواره با احترام با غلامان وکنیزان خود برخورد میکردند و برای آنها شخصیت قائل بودند از طرفی میدانیم که نرجس خاتون (س) برزبان عربی تسلط کامل داشتند و به خوبی میتوانستند صحبت کنند
البته یادآوری این نکته ضروری است که
الف- اختلاف در یک مسئله و تعدد در آن دلیل بر خرافه و بی پایه و اساس بودن آن مطلب نمیباشد.تعدد نام و لقب برای یک فرد نمیتواند دلیل بر عدم وجود و خرافه بودن او باشد. به عنوان مثال پیامبر گرامی اسلام هر چند نام شریفشان محمد (صلّی الله علیه و آله) است چنانچه در قرآن میفرماید : و ما محمد إلا رسول (آل عمران، 144) ولی در جای دیگر از قرآن با لفظ «احمد» (صف، 6) از آن بزرگوار یاد شده است، چنانچه در روایات متعددی نیز از ایشان با لفظ «احمد» نام برده شده است. و یا در نزد اهل سنت یکی از نشانههای معروف ظهور «دجال» میباشد که در عین آنکه مورد قبول آنان بوده و در روایات و کتب صحاح از او سخن به میان آمده است ولی پیرامون او و چگونگی حرکت او اختلافهای فراوان وجود دارد. یکی از موارد اختلافی، اسم او است. در یک جا از او به ابن صائد یاد شده است (115) ودر جای دیگر ابن صیاد (116) و در جای دیگر جساسه (117)
ب) اختلاف و تعدد در یک موضوع اگر بر اساس علت و هدفی بوده و قابل توجیه باشد، امری پذیرفته شده است. و حتی در مواردی که پیامها و نکتههایی در ضمن خود داشته باشد امر مطلوبی است. چنانچه تعدد لقبهای یک فرد نشانه صفات و ویژگیهای متعدد او میباشد.
خلاصه آنکه تعدد نامها باعث نمیشود وجود یک فرد زیر سؤال برده شده و نفی شودوهرکدام از نام هاى آن بانوى بزرگوار، بعدى از شخصیت والاى او را بیان مى کند.
به هر حال هیچ مانعى ندارد که یک زن با شخصیت، داراى نام هاى متعددى باشد و هرکدام از آن ها در مورد او به تناسب به کار رود.
در مورد نرجس خاتون، چه بساکه این نام هاى متعدد، بر اساس مصالح سیاسى و اجتماعى بوده که براى ما ناشناخته مانده است. (118))
بد نیست بدانیم از این بانودرکتابها باالقاب زیبایی یاد میشود من جمله بانوی هجرت ، خاتون عشق ، بانوی شکیبایی ،عروس سامرا,،خاتون کنیزان ، پرستوی عاشق ،....
تحلیل در مورد اسارت نرجس خاتون :عده ای به جریان اسارت نرجس خاتون به دیده تردید نگریسته و آن را غیر واقعی میدانند وعنوان میکنند که اولا در آن زمان جنگی میان مسلمانان ورومیان نبوده که شاهزاده ای بخواهد در آن به اسارت در بیایید عده ای هم با استناد به این مطالب همسر امام را یک دختر عرب از میان دختران یاران امام هادی میدانند ونام اورا مریم بن زید علویه میدانند مثلا
نیازی به در زدن نیست